संस्कार

बालपणी मनावर नकळत प्रभाव टाकणाऱ्या  कितीतरी गोष्टी आपल्या आजूबाजूला घडत असतात,
ज्या दिसत नाहीत, पण त्याचं अस्तित्व मात्र आपल्याला खुप काही शिकवून जात.

मनात कुठेतरी ह्या गोष्टी खोलवर जाऊन बसतात, पुढे मोठे झाल्यावर देखील त्या आपल्याला आठवत राहतात आणि वर्षानवर्ष आपण त्यांप्रमाणे वागत असतो, बोलत असतो, जगत असतो...
कदाचित यालाच 'संस्कार' म्हणतात...!

दिवेलागणीला दुरून येणारा बैलगाडीचा आवाज, 

हनुमान मंदिराच्या पारावर होणारी भजन,

नागपंचमीला दुध सोडलेली गावाबाहेरील वारूळ,

वटसावित्रीला पूजा केलेलं वडाचे झाड,

सकाळी बेलपत्र घरी आणून देणारा गुरव ,

संद्याकाळी 'शुभम करोति कल्याणंम' म्हणणारी आई,

तुळशी वृन्दावांनासमोर दररोज सकाळी पूजा करणाऱ्या शेजारच्या काकू,


जत्रेत एक रुपया देऊन बघितलेला 'शिनेमा',

दत्त मंदिरात होणारी गुरुवारची पारायण आणि तेथे फुकटात मिळणारा पोटभर प्रसाद,


दुग दुग दुग... आवाज करणारी दादांची 'राजधूत' मोटारसायकल,

श्रावण सोमवारी भरपेट खालेली रताळी,

दसरयाच्या दिवशी सोने शोधण्यासाठी दूरवर केलेली पायपीट,

होळीसाठी वाडीतून चोरलेल्या गवऱ्या,

मराठी शाळेच्या पाठीमागे असणारा भुताटकी रस्ता,

रविवारच्या बाजारात बघितलेला डोंबारीचा खेळ,

शाळेचा गणवेश शिऊन घेण्यासाठी शिंप्याच्या दुकानात घालवलेला आख्खा दिवस,

सायकलचा 'पंक्चर' काढण्यासाठी केलेले प्रयत्न,

नवीन 'भवरा' घेण्याकरिता वडिलांसमोर धरलेला हट्ट,

रंगपंचमीच्या दिवशी अंग स्वछ करण्यासाठी डुबकी मारलेला पाण्याचा ओढा,

नदीवर आंघोळ केली असे घरी कळू नये म्हणून केसांना लावलेली माती,

खडूस दुकानदाराला अद्दल घडवण्यासाठी केलेला पण फसलेला प्रयत्न...

कैरी, चिंचा, बोर तोडण्यासाठी खाल्लेला मार,

सेकण्डहयांड सायकल नवीन  करण्यासाठी तिच्यावर केलेले प्रयोग,

पोळ्याला गावी गेल्यावर चुलत भावांबरोबर बैलांची केलेली विभागणी,

गणपती बसवण्या करिता गोळा केलेली वर्गणी,

जुन्या पानांपासून बनवलेली शिकवणीची नवीन वही,

पाच पैशांची बोर, दहा पैशांची चोकलेट आणि पंचवीस पैशांचे क्रीम भिस्कीट,

दळणासाठी 'चक्की' वाल्याकडे लावलेला नंबर,

वर्ग सजावटीचे पताके चिकटवण्यासाठी गव्हाच्या पिठापासून तयार केलेला 'खळ',

वकृत्व स्पर्धेत भाग घेण्याकरिता भाषणाचे केलेले पाठांतर,

कुंडीतील गुलाबाच्या पाकळ्या रात्रभर साखरेत मुरऊन तयार केलेला गुलकंद,

दहाव्या प्रयत्नात यशस्वीपणे वाजवलेली हनुमांनाची घंटा,

बे एक बे चे पाढे आणि त्याची मित्रांबरोबर केलेली घोकंपट्टी,

उन्हाळ्यात रात्री पाणी भरण्यासाठी हाथ पंप वर लावलेला हंडा,

संद्याकाळी स्टोव्हची पिन विकत घेण्यासाठी आख्या गावभर फिरून शोधलेले दुकान,

गणिताच्या सरांना बाजारात टाळण्यासाठी मागच्या गल्लीतून काढलेला खुष्कीचा मार्ग,

सकाळी शाळेत जन गण मन म्हणताना वाटणारा अभिमान,



निंबू सरबतासाठी पन्नास पैशाचा विकत आणलेला बर्फ,

पंधरा ऑगस्टला पहाटे निघालेली प्रभात फेरी,

व्यायाम शाळेत अंगाला चोळलेली आखाड्यातील लाल माती,




अश्या कितीतरी वस्तू, घटना, जागा, व्यक्ती...
लहानपणी मनावर प्रभाव करून गेलेले हे प्रसंग आयुष्भर आपल्याला 'जगण' शिकवत असतात,
आपल्यावर 'संस्कार' घडवत असतात...!