सातपाटील कुलवृत्तांत - रंगनाथ पठारे

सातपाटील कुलवृत्तांत - रंगनाथ पठारे

हल्ली वाचकांना, प्रेक्षकांना अगदी झपाटून टाकेल असं साहित्य किंवा सिनेमा फार कमी प्रमाणात येतात या विषयी खूप बोलले जातं. काही प्रमाणात ते खरं हि असावं. पण अपवाद असतातच.

मी नुकतीच रंगनाथ पठारे यांची वर्षभरापूर्वी पब्लिश झालेली, जवळपास आठशे पानांची , ' सातपाटील कुलवृत्तान्त ' ही महाकादंबरी नुकतीच वाचून संपवली आहे. अजूनही माझ्या डोक्यात त्या कादंबरीतील पात्रे कोलाहल माजवतायात. गेला आठवडाभर हे सतत होत आहे. या सात दिवसात कादंबरी वाचनाशिवाय मी दुसरे काहीही करू शकलो नाहीये!

इतकी गुंतवणूक ठेवणारी लेखनशैली, गेल्या सातशे वर्षांच्या इतिहासाची जोड देत, काही संशोधनातून तर काही लेखकाच्या प्रतिभेतून निर्माण झालेली पात्रे आपल्या समोर येतात आणि आपण त्यात अगदी वाहत जातो.

हे असं फार क्वचित माझ्या सोबत होतं. ब्रेकिंग बॅड किंवा हाऊस ऑफ कार्ड्स या सारख्या सिरीज बघतांना. किंवा वॉर अँड पिस ही लिओ टॉलस्टॉय ची महाकादंबरी वाचतांना,  भालचंद्र नेमाडेचीं हिंदू, श्री ना पेंडसे यांची तुंबाडचे खोत वाचतांना पूर्वी असं झालेलं मला आठवत.

सातपाटील कुलवृत्तांत ही देखील याच कुळीची कादंबरी मला वाटते. 

मराठी वाचकांना कादंबरी म्हणजे, श्रीमान योगी, छावा, महानायक, पानिपत, ययाती इत्यादी वीस तीस वर्ष जुन्या कलाकृतींची नेहमी आठवण येत असते. या सर्व निश्चितच त्या त्या काळातील महान कलाकृती. पण मराठी वाचक बऱ्यापैकी त्याच त्या काळात आणि वाचनात अडकून गेलेला दिसतो. त्यामुळे आजही भरपूर नवीन लिहिलं जातंय याकडे त्याच जरा दुर्लक्षच होत असं खेदाने म्हणावं लागतं.

त्या दृष्टीने सातपाटील कुलवृत्तांत ही काही महिन्यांपूर्वी आलेली दीर्घ कादंबरी महत्वाची आहे.

_____________________________________________

पुस्तकाच्या पाठीमागे छापलेला गोषवारा इथं देतोय:-

या कादंबरीचा गर्भित लेखक हा मराठीतला आजचा एक महत्त्वाचा लेखक आहे. कोणी कोणत्या जातीत जन्म घ्यावा हे आपल्या हाती काहीच असत नाही. हा लेखक मराठा जातीत जन्मलेला आहे. आपण कोण, कुठले, आपले पूर्वज कुठून आले, याचे कुतूहल सर्वांना असतेच. तसे ते या गर्भित लेखकालाही आहे. तसा शोध घेत काळात तो सातशे वर्षे मागे जातो. अशा अनेक टप्प्यांवर शोध घेताना तो जाती, धर्म, मानवी नाती आणि मानवी समुहांचे एकमेकात मिसळणे अनुभवतो. बौद्धिक पातळीवर तो हजारो वर्षे मागे जातो. तो आपले मराठा असणे याचा व्यापक अर्थ लावण्याचा प्रयत्न करतो. ते पुन्हा त्याच्या विश्वभानाच्या उजेडात तपासतो आणि मांडतो. आपल्या कुळाचा शोध घेण्याच्या प्रयत्नाने सुरू झालेली ही गोष्ट एका माणसाची, त्याच्या कुळाची न उरता एकूण मानवी आत्मभानाच्या प्रकाशाची गोष्ट होऊन जाते. हे सारे एका विस्तीर्ण पटलावर एका बृहद् कहाणीच्या रूपात या कादंबरीतून प्रकट होते.

_____________________________________________

आपली मराठी भाषा आणि संस्कृती किती महान आणि अनेक भाषांना, संस्कृतींना जन्म देणारी आहे हे उदाहरणासह लेखक आपल्याला पटवून देतो. त्यासाठी लेखकाने केलेले दीर्घ संशोधन आणि अभ्यास आपल्या लक्षात येईल. 

आज जिथं तीन तासांचा सिनेमा दोन ते दीड तासांवर आलाय, कादंबरी अडीचशे-तीनशे पानात संपते. वृत्तपत्रातील ललित कॉलम्स देखील छोटे झालेत. दीर्घकथा लघु झाल्यात, लघुकथा तर इतक्या आकुंचन पावल्यात की त्यांना मायक्रो किंवा टाइनी कथा का म्हणू नये हा प्रश्न पडतो. या सर्वांमागे प्रमुख कारण सांगितलं जातं ते आजच्या वाचकाचं आणि प्रेक्षकाचं क्षणात ' डायव्हर्ट ' होणं कारण मनोरंजनाची अनेक साधन मोबाईल- इंटरनेटमुळे त्याच्या बोटाच्या टीप वर आहेत आणि तो क्षणात एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी डायव्हर्ट होऊ शकतो ही चॉईस त्याला नवीन तंत्रज्ञानामुळे मिळाली आहे. 

अश्या वातावरणात, आपल्या पूर्वजांचा शोध घेत जाणारी, आठशे पानांची महाकादंबरी, स्वतः च्या लिखाणावर सतत कन्विक्षण ठेवून लिहिणे, त्यासाठी अनेक वर्षे खर्ची घालणं, आणि ती वाचतांना आपल्या लेखन शैली नी वाचकांना अगदी खिळवून ठेवणं, हे सोपं काम नाही. त्यासाठी लिखाणाची असाधारण प्रतिभा लेखकाच्या अंगी असावी लागते. रंगनाथ पठारे यांच्या या नव्या कलाकृतीला सलाम.